Oshqozon siqilishi, diafragma va qovurg’alar osti qismiga bo’lgan bosim endi futbol koptogichalik kattalashib qolgan bachadongiz sababli sodir bo’lmoqda. Shu kunlarda jig’ildoningiz ko’p qaynayotgan bo’lsa, buning sababi shundaki, yuqorida sanab o’tilgan faktorlar oshqozon funksiyasini sekinlashtiruvchi progesterone ta’sirida, shunga olib keladiki, oshqozon shirasi vaqti-vaqti bilan tepaga ko’tariladi, ya’ni jig’ildonga va bizni bezovta qiladigan jig’ildon qaynashiga olib keladi. Agar to’yib ovqatlangan bo’lsangiz, bu yanada kuchliroq kuzatiladi. (Halq orasida aytilishicha, ozgina soda aralashtirilgan suv yoki sho’rdanak, yoki hohlagan biror mevangizni danagini chaqib yesangiz, jig’ildon qaynashi bartaraf etiladi.)

Stetoskop yoki mahsus trubka yordami mana bir necha hafta bo’ldiki, shifokoringiz bolaning yurak urishini bemalol eshita oladi. Uy sharoitida agar tinch honada bo’lsangiz, juftingiz yoki yaqin kishingiz yurak urishini qulog’ini qorningizga qo’ysa ham eshita oladi.

Bolaning jinsi shu muddatga kelib aniq bo’lganligi sabab, besabr onalarimiz UZI qildirib, kutilayotgan farzand kim ekanligini aniqlashlari mumkin. O’g’il bolalarda tuxumlar tuxumdonga tushadi, qizlarda esa jinsiy yo’l shakllanadi. Ammo “qopdagini Qodir biladi” deganlaridek, UZI har doim ham aniq ayta olmaydi, shuning uchun yaxshisi to’rt muchasi sog’lom farzand tilab, tekshiruvlarga ishonib qolmaganingiz ma’qul.

Qo’l barmoqlari yetarlicha epchil bo’lib qolganligi sababli, bolakay bemalol o’z oyog’ini ushlab olishi mumkin. Shu paytdan boshlab homila qaysidir qo’lini ko’proq ishlata boshlagach, uning o’ng qo’yla yozishi yoki chapaqay bo’lishini aniqlash mumkin. Daktiloskopiyada barmoq izlari shaklida yaxshi ma’lum bo’lgan barmoq naqshlari aniq shakllanib bo’ladi. Bu paytga kelib homilaning o’z uyqu va uyg’oqlik kun tartibi shakllangan bo’lib, uning uyg’oqligini onalar bemalol sez oladilar. Chunki siz endigina bir pasga cho’zilay deganingizda, bolangizda uyg’oqlik payti belgilari – tepish, aylanishlar boshlanib qolishi ajabmas!

Homila kun sayin emas, soat sayin katta bo’lmoqda. Bo’yi 22 sm, vazi esa 700 gr!

Mana, vazningiz oshayotgani tobora sezilib bormoqda. Shu sabab bosh og’rishi, siydik pugagi bilan bog’liq muammolar, oyoqlarda og’irlik va umuman toliqish kuzatilishi mumkin. Bu muammolar sizni homiladorlik oxirigacha “ta’qib” qilishi mumkin, shu sabab hozir o’z holatingizni yaxshilashni ayni qulay payti. Masalan, o’zingizga eng qulay bo’lgan poyafzal tanlang, oyoqlaringizga dam berish uchun har qanday imkondan foydalaning: yotgan holatda oyoqlar yurakdan teparoqda bo’lganda yaxshi dam oladi.

Agar siz duolarda jaranglaganidek, qo’chqordek farzand kutayotgan bo’lsangiz, farzandingiz shu orzuingizni amalgam oshirish arafasida. Ayni kunlarda u shiddat bilan yo’g to’playapti, yuzi ham ancha-muncha shaklga kirib qolgan. Ko’zlari haliyam yopiq holda bo’sa-da, orasidagi masofa qisqarib qo’lgan; quloqlari esa o’zining kerakli joyiga o’rnashgan. Kipriklari o’sib qolgan, boshqa esa sochlar paydo bo’lmoqda. Mittivoy ancha to’lishib, 600 gr tosh bosadi, aniqrog’I endi u bachadonning hammayog’ini egallab olganidan siqilib qolyapti. Endi u avvalgidek bachadon ichi suvida “sal’to” aylanib, sho’xlik qilolmasa ham, kindikni ushlaganicham hammayoqni qo’lchalari bilan paypaslay oladi. Tashqi muhitga yanada ko’proq quloq soladi. Agar siz cho’chib ketsangiz, bolangiz ham qo’rqadi, shu sabab biror narsadan cho’chiganingizda tezroq tinchlanishga harakat qiling. Kuzatishlardan kelib chiqib, shuni aytish mumkinki, bola galma-galdan sodir bo’lishi mumkin bo’lgan qo’rqish va tashvishga tushishi holatlarida bir necha soatlar mobaynida qolib ketishi mumkin ekan.

Homila uzunligi 21 sm ni tashkil qiladi.

Bu davrda homilador ayollarda Brekston Hiks to'lg'oqlari boshlanishi mumkin. Ular qorinning pastgi tomonida yuzaga keladigan kutilmagan va yengil kechadigan og'riqlar ko'rinishida bo'lib, bachadonning tug'ruqqa tayyorgarlik nishonasidir. Homiladorlikning keyingi bosqichlarida bu to'lg'oqlar kuchaya boradi, lekin ularni haqiqiy tug'ruq to'lg'oqlari bilan adashtirmang. Boshlang'ich davrda siz shunday yengil to'lg'oqlarni qo'lingizni qorningiz ustiga qo'yib his qilishingiz mumkin. Qorningiz tosh kabi qattiq bo'lib qolganga o'xshaydi.

Bolachangiz haqida esa hech ikkilanmay ayta olamizki, u haqiqiy odamga aylangan, hattoki tush ham ko'ra oladi. 

Bundan tashqari, bola tez sur'atda yo'g to'plamoqda. Ko'rinishi hali qizil va bujmaygan. Bunga sabab - teri qavati yog' qavatidan tezroq shakllanadi. Shuning uchun teri tarang emas. Qizillik esa terida to'plangan pigmentlarning oqibatida hosil bo'ladi.

Bola borgan sari ko'proq aktivlik ko'rsatishiga qaramay, hali qorningizni u qadar qattiq tepib itarmaydi. Bu davrda endoskopiya qilinganda, bola bachadon ichida ekan kindik arqonini ushlab, homila atrofidagi suyuqlik-amnionga, uning uchun hozirda mavjud bo'lgan yagona atrof olamiga itarilishini ko'rsa bo'ladi.

Bolakay atrofdagi suvdan yutib, organizmidan siydik ko'rinishida chiqarishni davom ettiradi. Suyuqlik yutishi oqibatida bolada hiqichoq tutish holati yuzaga kelishi mumkin. Buni siz homila ichingizda go'yoki sakrab tushgandek harakatlar qilishidan seza olasiz.

Homila uzunligi 25 sm atrofida, vazni taxminan 450 gr.

O'tgan haftadagi kabi, qoningizning miqdori plazma hisobiga ko'payadi. Plazma - qon tanachalarini erita oladigan suyuqlikdir. Aynan shuning uchun ko'pgina homiladorlarda fiziologik anemiya uchrab turadi. Fiziologik anemiya normal holat bo'lsa-da vrachingiz bilan maslahatlashib ko'ring; yetarli miqdorda temir moddasini olyapsizmi, aks holda haqiqiy anemiyaga chalinishingiz mumkin.

Bolaning qabul qilish hususiyati kundan kunga yaxshiroq shakllanmoqda. Miyada bir suruv nerv hujayralar - neyronlar mavjud. Bola atrofni ushlab ko'rish orqali o'rganadi. Ushlab ko'rish bolaning ilk o'rgangan narsalaridan biridir; bola qo'l-oyoqlarini qay yo'sinda buklash, ularni harakatlantirish, tana a'zolarining joylashishi, ularning mutanosibligini tushunishni o'rganib boradi. Bola o'z yuzini ushlaydi, qo'l oyoqchalarini silashni o'rganadi. Barmog'ini so'rgisi kelsa, o'zi qo'lini og'ziga olib boradi, yoki boshini qo'li tomon egadi. Bu qobiliyatlar tug'ilgandan keyin ham mustahkamlanadi - bola atrofni ko'zi bilan o'rgana boshlaydi, og'ziga to'g'ri kelgan narsani soladi. Nima ham derdik, bu ham qiziquvchanlikning bir ko'rinishi-da.

Bosh suyagidan dumg'azagacha uzunlik- 19 sm atrofida. Vazni taxminan 350 gr.

Qaddi qomati haqida qayg'uradiganlarni hafa qilamiz. Gap shundaki, keyingi 10 hafta davomida farzandingiz yog' yig'a boshlagani sababli siz ham to'xtovsiz semira boshlaysiz. Bu davrda vazn ortishi umumiy vazn ortishining taxminan yarmini tashkil etadi. Ishtahangiz oshganini sezasiz, modda almashinuvining oshishi sizdan yana qo'shimcha 500 kaloriyani talab etadi. Yaxshi ozuqlaning, aynan bir turdagi biror ovqatga yopishib olmang, ayniqsa juda yog'li va ozuqaviy qiymati oz bo'lgan ovqatlarga o'ta ruju qo'ymang. G'ayrioddiy u bu narsa yegingiz kelib qolsa hech ajablanmang. Buni buzilgan ishtaxa deyiladi: bir siqim tuproq  yoki umrida yemagan narsasini yegisi kelgan ayollar bo'lgan.

Bachadonning tepa qismi kindikdan taxminan 1,25 sm yudorida joylashgan.

Farzandingizning ham vazni oshgan. Endi uning vazni taxminan 300-400 grammni tashkil etadi. Qon tarkibida qizil qon hujayralarining soni yetarli darajada. Infeksiyalar bilan kurashishga javobgar bo'lgan oq qon hujayralari ham ishlab chiqarila boshlagan. Tilida tam biluvchi hujayralar paydo bo'lmoqda. Ovqat hazm qilish sistemasi yutilgan amniotik suyuqlikdan suv ajratib, to'g'ri ichagiga qadar o'tkazishga qodir.

Bolakay hali u qadar katta emas, bo'yi taxminan 18 sm, shuning uchun u bachadonda ko'ngli tusagunicha harakat qiladi, bunda onaning hissiyotlari haqida o'ylab ham o'tirmaydi. Taqdirga tan bering :)

Progesteron shunday gormonki, u homilani saqlanishiga ta’sir qiladi. Progesteron nima uchun kerak bo’ladi? Urug'lanishning birinchi fazasida progesteron ekstrogen gormoni bilan birga tuxum hujayra chiqishi uchun bor quvvati bilan ishlaydi. Ikkinchi faza boshlanishi bilan progesteron ishga kirishadi. Uning vazifasi – urug’langan tuxumhujayrani bachadonda ushlab turishdir. Agar progesteronning miqdori kam bo’lsa, bu xol homladorlikning to’xtab qolishiga olib keladi.

O’quvchilarimizdan biri: “prolactin va progesteron gormoni haqida malumot bersangiz, batafsil malumotlaringizni kutib qolamiz”, - deb iltimos qilgan edi. Uning iltimosiga ko’ra ushbu maqolani e’lon qilmoqdamiz.


Prolaktin – gipofiz garmonidir. Prolaktin inson organizmida sut bezlarida sut hosil bo’lishiga yordam beradi. Prolaktin moda almashinuvini boshqarishda (regulyatsiya), suv-tuz almashinuvi va immunitetni boshqarishda, psixik funksiyani boshqarishda ishtirok etadi. Ammo prolaktinning organizmda bajaradigan barcha funksiyalari hali uzil-kesil o’rganib chiqilmagan. Organizmdagi prolaktin miqdori nisbatan bir xil bo’lib, u homiladorlik paytida tez ortadi. Organizmda prolaktin hosil bo’lishi o’zgarib turadi va uxlayotgan paytda ortadi. Prolaktin hosil bo’lishi stress paytida, jismoniy zo’riqishda, ayol kishida bola sut emayotganda, jinsiy aloqa paytida ortadi. Prolaktin sekretsiyasiga oral kontratseptivlar, ba’zi dori preparatlari (antidepressantlar, tsimetidin, metoklopramid, rezerpin, verapamil, estrogenlar, opioid analgetiklar, kokain) stmullashtiruvchi ta’sir o’tkazadi.

Bachadon ancha yuqoriga ko'tarilgan va qorningiz biroz oldinga chiqib qolgan. Atrofdagilar aynan shu haftaga kelib sizning homilador ekaningizni seza boshlashadi.

O'sayotgan bachadon o'pka, oshqozon va buyraklarni siqadi: shu sabab nafas qisilishi, oshqozon buzilishi va tez-tez qovuq bo'shatish holatlari uchrab turadi. Ba'zan bachadon qoringa shunchalik bosadiki, kindik huddi tugmachadek chiqib qoladi. Teringizda jigarrang yoki qizil chiziqchalar paydo bo'lishi mumkin. Ko'krak yana ham kattalashadi va bola tug'ilgandan keyin emadigan ilk ozuqa - sarg'ish rangli og'iz moddasini ishlab chiqara boshlashi mumkin.

Bolakayda ham o'ziga hos o'zgarishlar sodir bo'ladi. Terisi qalinlashib, to'rt qavatdan iborat bo'ladi. Bu davrda yog' hujayralari "ilk surtma" deb nomlangan mumsimon sekret ishlab chiqara boshlaydi. Bu surtma doimo homila-oldi suyuqligi bilan yuvilib turuvchi homila terisini himoyalab turadi. Qo'l va oyoq barmoqlarida tirnoqchalar paydo bo'ladi.

Ichaklarda ilk axlat - mekoniy hosil bo'la boshlaydi. Ko'zlar hali yumuq, lekin bola bachadon ichida o'zini yo'qotmay harakat qiladi, masalan, egizaklar bir-birining yuzlarini topa olishlari va qo'llarini ushlashlari, yakka bolakaylar esa o'z kindik arqonini qo'llari bilan siqishlari mumkin.

Bola 300 gramdan ziyodroq vaznga ega, bo'yi esa 25-26 cm.ni tashkil qiladi.

Siz bolangizning qimirlashini yanada ko'proq seza boshlaysiz. Vazningiz orta boradi, bo'ksalaringiz kengaya boradi, qorningiz ham ancha kattalashgan. Bularning hammasi qomatingizga ta'sir qilmay qo'ymaydi va uyquda noqulayliklar tug'diradi. Yotganingizda o'zingizga qulay qilib tagingizga yostiqchalar qo'yib yoting.

Bu haftada bola rivojlanishidagi eng e'tiborga molik hodisa - miya o'sishining davom etishidir. Miya va muskulalr orasidagi aloqani amalga oshiruvchi nerv to'qimalari - neyronlar o'z joylarini egallagan: bolaning harakatlarida ancha ma'no tus olgan.

Mana bolakayning boshchalarida kichikkina quloqchalar yaqqol ko'rinmqda. Sut tishlarining ostida doimiy tish zachatkalarri joy olib bo'ldi. Qo'l-oyoqlar proporsional shaklga ega bo'ldi. Bolaning tovonlari atigi 2,5 smni tashkil etsada, ularning boldr va tosga nisbatan proporsiyalari o'zgarmay qoladi.

Bola o'sishda davom etadi. Bo'yi 24 sm, vazni esa 280-300 grammni tashkil etadi.

Bu sizning birinchi homiladorligingiz bo'lsa, 18-hafta siz uchun juda hayajonli damdir, negaki, farzandingizning qimirlashini aynan shu davrda seza boshlashingiz kerak. Lekin ko'pgina yosh onalar bu hursandchilikni faqat 19-20 haftalarda sezadi, ayniqsa qo'shimcha vazn to'plagan bo'lishsa. Ayollarning aksar qismi bu hissiyotni til bilan ta'riflash ojiz degan fikrni to'laligicha qo'llab-quvvatlaydilar, ammo ba'zilar buni meda buzilishi oldidan kechadigan holatga o'xshatadilar.

Farzandingiz ona qornida tashqi muhitni seza boshlaydi. Ayniqsa sizning ta'siringiz kuchli. O'rta quloqqa tovushni o'tkazadigan quloq suyaklari ancha mustahkamlangan, tovush signalini qabul qiluvchi miya qismi ishlayapti. Bolani kindik orqali kelayotgan qon shovqini ham, yuragingizning urishi ham qo'rqitmaydi, ammo u baland tovushlardan qo'rqadi. Ko'z to'qimalari ham asta sekin ta'sirchanligini oshira boradi. Bu davrda bachadonda hali bo'sh joy bor, homila juda harakatchan, holatini tez-tez almashtiradi. U bir oyoqlarini o'ynatishi, bir barmog'ini so'rib, orqaga qayrilishi, ba'zida esa o'mbaloq oshishi mumkin.

Farzandingizni uyqu holatida deb o'ylasangiz-da, u tashqarida sodir bo'layatgan hamma narsaga javob ko'rsatadi. Masalan, qorningizni charaqlab turgan quyosh nurlariga tutsangiz, bolaga nafis pushti nur ko'rinadi...

Bu davrdagi eng e'tiborga molik hodisa - barmoqchalarining ichki qismida faqat ungagina hos bo'lgan, takrorlanmas naqshlarning paydo bo'lishidir.

Homila uzunligi 20-22 sm, vazni 250 grammni tashkil qiladi.